Pháp nào có Định, có Tuệ thì pháp đó có Giới. Giới sinh Định, Định sinh Tuệ. Nếu không có Giới thì không đắc Định, không có Định thì không đắc Tuệ.
Định là phương pháp giúp cho phiền não lắng xuống. Còn Tuệ là điều giúp ta đạt được trí tuệ và tri kiến chân thật. Nếu có Định mà không có Tuệ thì cũng không trọn vẹn. Nhưng có Tuệ mà không có Định thì điều đó không bao giờ xảy ra. Vì sao? Bởi một cái đầu lúc nào cũng bay bổng, luôn vọng tưởng và đầy phiền não thì không bao giờ có thể quán chiếu được. Cũng không thể nào nhìn rõ được sự nguy hiểm của luân hồi sinh tử mà sinh tâm sợ hãi và khởi ý muốn thoát ra khỏi nó.
Chính vì vậy, trong thế gian có nhiều người mang học vị tiến sĩ, học rất cao và sở hữu trí thông minh vượt trội. Tuy nhiên, theo quan điểm Phật giáo, họ vẫn là những người vô minh. Bởi thông minh không có nghĩa là đã đoạn trừ vô minh.
Còn trí tuệ thì khác. Đức Phật đã chỉ rõ rằng trí tuệ là khả năng nhìn thấy được tám mối nguy hiểm của thế gian; thấy được rằng đã có sinh thì ắt sẽ có khổ. Tức là thấu suốt được Tứ Đế: Khổ (khổ đế), nguyên nhân của khổ (Tập đế), trạng thái chấm dứt khổ (Diệt đế), và con đường đưa đến sự chấm dứt khổ (Đạo đế). Chính nhờ sự thấy biết chân thật ấy mà vô minh mới dần dần được đoạn diệt.
– Trích bài giảng pháp ngày 22.3.2026 của Đức Pháp Vương His Holiness 17th Kyabje Kadam Choje Dongchen Chotrul Rinpoche (H.H Kadam Narthang Tripa Rinpoche) –
