Tuy tâm được chia thành tục đế và chân đế, nhưng nó vẫn chỉ là “Danh chế định”. Sự thật là tâm không hề có tục hay chân đế. Tất cả sự phân biệt này đều do tâm tạo ra. Khi tâm còn vô minh (Si) thì thường sanh ra “Tưởng”. Chính cái “Tưởng” này được chúng ta gọi là tâm. Vì sao tưởng chính là tâm? Như việc chúng ta nhìn, nghe… thì những thứ đang làm việc đó, chúng ta cho rằng đó là “Tâm”. Nhưng nếu chúng ta quan sát kỹ hơn, chúng ta sẽ thấy tất cả là nằm ở “Tưởng”. Nói đúng hơn, “Tâm” và “Tưởng” chính là 1 đối tượng.
Chúng ta thường hiểu sai lầm rằng “Tâm” (心) là trái tim nhưng đó là cách hiểu của người Trung Hoa. Nhưng trong phật giáo, khi nào có “Tưởng” thì sẽ có “Tâm”. Tuy nhiên khi chân đế sanh khởi trong trạng thái vô tưởng thì vẫn có tâm. Tại sao không tưởng lại có tâm? Vì đây chính là tâm chánh niệm tĩnh giác. Tuy vô tưởng nhưng trong thế giới tương đối này, tâm tục sinh vẫn hoạt động. Khi này đúng như cách người Trung Hoa nói “Tâm” (心) là “Tim”, tại sao vậy? Vì đối với tâm tục đế, tưởng chính là đối tượng sanh ra tâm. Còn tâm chân đế tuy có tục sanh nhưng lúc này chánh niệm tĩnh giác làm đối tượng chính, cho nên mới có phân biệt. Sự phân biệt này sanh ra là do có tâm “Tục Sinh” và chính tâm này làm chủ hoạt động thế tục!!
Trích Bài Pháp Ngày 01/10/2017 Của Đức Pháp Vương H.H Kadam Kyabje Dongchen Chötrul Rinpoche (H.E 17th Tumtin Rinpoche) –
Tôn Ảnh: Đức Tara Xanh