Có những vị Phật vì thương xót chúng sinh, nghĩ tưởng đến chúng sinh mà không muốn nhập Niết Bàn. Các ngài vẫn hóa hiện trong thân tướng của một vị Bồ Tát, tức là vẫn nương trên thân tướng của chư thiên để tùy duyên hóa độ chúng sinh. Cho nên, cần phải hiểu rằng “tái sinh” và “đầu thai” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau: khác nhau ở Ba La Mật, khác nhau ở trí tuệ và khác nhau ở thành tựu.
Vậy làm sao để biết một vị có phải là tái sinh hay không? Trong một dòng truyền thừa, trách nhiệm của một vị Pháp Vương là đi tìm và xác nhận những vị Tái sinh (Tulku) của dòng truyền thừa đó. Tuy nhiên, có những vị là tái sinh nhưng lại không phải là siêu việt trong tái sinh. Vì có thể trong đời quá khứ, họ chỉ đạt định, nhưng vẫn có thể nương trên định đó mà tái sinh trở lại. Mặc dù trạng thái đạt định là cảnh giới siêu việt và vượt xa so người bình thường rất nhiều, nhưng họ vẫn cần phải nương trên vị Đạo sư của mình để tái sinh.
Để xác nhận một người có thật sự là tái sinh hay không, vị Đạo sư sẽ phải thử nghiệm người đó trong một khoảng thời gian nhất định. Họ vẫn phải trải qua thử thách, trải qua quá trình trải nghiệm và tu tập. Chỉ khi nào đạt được thành tựu thực sự, nghĩa là đã đạt được năng lực hoàn toàn làm chủ chính bản thân mình, làm chủ trí tuệ và cái ngã của mình – Tức là đã thành tựu được các pháp về Mật, ít nhất đạt đến Mahayoga (Đại Du Già), khi ấy mới được xác định là một vị tái sinh hoàn chỉnh. Còn nếu không, họ vẫn chỉ đang trong giai đoạn được thử nghiệm và kiểm chứng mà thôi.
Có rất nhiều dạng tái sinh khác nhau: có trí tuệ tái sinh và vô minh tái sinh. Vì vậy, trong một dòng truyền thừa, dù có rất nhiều bậc tái sinh nhưng vẫn cần phải trải qua sự gạn lọc và kiểm chứng để xác định vị nào sẽ trở thành một bậc Đạo sư hoàn chỉnh.
Có những vị là Tulku nhưng không phải là Đạo sư. Nghĩa là vị ấy chỉ là một vị tái sinh, một vị Rinpoche, chứ chưa phải là một bậc Đạo sư thực sự. Trên thực tế, có rất ít Rinpoche có thể trở thành Đạo sư. Cần hiểu rằng, không phải cứ được xác nhận là hóa thân của Bồ Tát hay Đại Thành Tựu Giả thì đều là những vị Thành Tựu Giả. Điều này còn phụ thuộc vào sự khảo nghiệm mức độ thực chứng thông qua sự xác nhận từ vị thầy.
Ví dụ, nếu con thông làu Giáo pháp thì con có thể trở thành một học giả. Khi có khả năng giảng giải toàn bộ Ngũ Minh, con là một hành giả. Nhưng để thật sự thâm nhập Ngũ Minh và đạt được đại trí tuệ, lúc này con mới là một vị Thành Tựu Giả. Và để đạt được điều đó, con phải trải qua quá trình tu tập và khảo nghiệm rất khắt khe.
Ví dụ như bản thân thầy, trước khi được công nhận là một vị Tulku, thầy vẫn tu như một người bình thường, vẫn trải qua quá trình tu tập thiền định, tu tập giới, tu tập định rồi tu tập quán, tu tập tuệ. Song song với đó, các giai đoạn tu Mật cũng phải thực hành như những hành giả bình thường: trì chú, thiền quán, thiền định, phát Bồ Đề Tâm rồi thọ giới nguyện. Tất cả đều phải trải qua khoảng thời gian dài tu tập và rèn luyện, cho đến khi được công nhận là một vị Đạo sư thì lúc đó mới hoàn chỉnh toàn bộ.
Chính vì vậy, các con phải nhớ rằng, những danh hiệu được ban ở trên không phải là những danh hiệu tự nhiên mà có, cũng không phải tự nhiên mà đạt được. Tất cả đều phải thông qua công hạnh, thông qua trí tuệ, thông qua sự dạy dỗ và thông qua cả quá trình hành trì tu tập. Con phải thể hiện nó, thị hiện nó bằng chính những năng lực thật sự của bản thân mình.
– Trích bài giảng pháp ngày 22.3.2026 của Đức Pháp Vương His Holiness 17th Kyabje Kadam Choje Dongchen Chotrul Rinpoche (H.H Kadam Narthang Tripa Rinpoche) –
